«Είναι ρωσική ρουλέτα»: Αντιδράσεις από απόφαση της ΕΕ για εξορύξεις πρώτων υλών σε περιοχές με λειψυδρία

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να αναθεωρήσει τον βασικό νόμο της ΕΕ για την προστασία των υδάτων, με στόχο να επιταχύνει την ανάπτυξη ορυχείων κρίσιμων πρώτων υλών, παρά το γεγονός ότι πολλά από αυτά βρίσκονται σε περιοχές που ξηραίνονται και αντιμετωπίζουν έλλειψη νερού, σύμφωνα με ανάλυση.

Η εξόρυξη είναι μια ιδιαίτερα υδροβόρα βιομηχανία, που απαιτεί μεγάλες ποσότητες νερού για την επεξεργασία μεταλλευμάτων, την καταστολή της σκόνης, τη διαχείριση αποβλήτων και την αποστράγγιση των ορυχείων. Αν και τα σύγχρονα έργα ανακυκλώνουν το νερό, εξακολουθούν να χρειάζονται σημαντικές ποσότητες, και σε περιοχές με έλλειψη νερού αυτές οι ανάγκες μπορούν να αυξήσουν την πίεση σε ήδη επιβαρυμένα ποτάμια, υδροφόρους ορίζοντες και αποθέματα νερού.

Ανάλυση και χαρτογράφηση από την Watershed Investigations, που κοινοποιήθηκε στον Guardian, διαπίστωσε ότι περισσότερα από τα μισά από τα 33 προγραμματισμένα νέα ή επεκτεινόμενα ορυχεία που έχουν χαρακτηριστεί ως «στρατηγικά έργα» βάσει του Κανονισμού για τις Κρίσιμες Πρώτες Ύλες της ΕΕ βρίσκονται σε περιοχές που έχουν παρουσιάσει ξήρανση τα τελευταία 20 χρόνια, σύμφωνα με δορυφορικά δεδομένα της NASA.

Σχεδόν τα μισά βρίσκονται σε ζώνες που βίωσαν συνθήκες ξηρασίας τους τελευταίους τρεις μήνες, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ, και το ένα τέταρτο σε περιοχές που θεωρούνται υδατικά πιεσμένες. Έξι από τα στρατηγικά ορυχεία σχεδιάζονται σε περιοχές με σοβαρή έλλειψη νερού στην Ισπανία, ενώ άλλα βρίσκονται στην Πορτογαλία και την Ελλάδα. Και οι τρεις χώρες κατατάσσονται μεταξύ των 10 χωρών της ΕΕ με τη μεγαλύτερη λειψυδρία, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος.

Το 2024, η ισπανική περιοχή της Καταλονίας κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω της χειρότερης ξηρασίας στην ιστορία της, ενώ στην Ανδαλουσία επιβλήθηκαν περιορισμοί στη χρήση νερού. Το 2022, το 96% της Πορτογαλίας βρισκόταν σε συνθήκες «ακραίας» ή «σοβαρής» ξηρασίας, σύμφωνα με το πρόγραμμα παρατήρησης της Γης της ΕΕ.

Κύμα αντιδράσεων σε όλη την Ευρώπη

Ορισμένα έργα έχουν ήδη προκαλέσει έντονες αντιδράσεις. Η περιβαλλοντική οργάνωση Ecologistas en Accion προσφεύγει κατά της απόφασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να δώσει καθεστώς στρατηγικού έργου και στα έξι ισπανικά ορυχεία, υποστηρίζοντας ότι δεν λήφθηκαν επαρκώς υπόψη οι κίνδυνοι για τους υδάτινους πόρους, τη βιοποικιλότητα και τις προστατευόμενες περιοχές.

Η παγκόσμια ζήτηση για κρίσιμα ορυκτά έχει τριπλασιαστεί από το 2010, καθώς οι χώρες επιταχύνουν την ανάπτυξη υποδομών τεχνητής νοημοσύνης, ηλεκτρικών οχημάτων, τεχνολογιών ανανεώσιμης ενέργειας και αμυντικών συστημάτων. Αναμένεται να υπερδιπλασιαστεί ξανά έως το 2030, με τη ζήτηση για γραφίτη, λίθιο και κοβάλτιο να προβλέπεται ότι θα αυξηθεί σχεδόν κατά 500% έως το 2050 σε σχέση με τα επίπεδα του 2020.

Ανησυχώντας για την εξάρτησή της από τις εισαγωγές, η ΕΕ χαρακτήρισε 47 έργα εξόρυξης, επεξεργασίας και ανακύκλωσης ως «στρατηγικά έργα», συμπεριλαμβανομένων 33 ορυχείων. Ο χαρακτηρισμός αυτός θέτει τα έργα εντός της ΕΕ σε διαδικασία ταχείας αδειοδότησης και έχει σχεδιαστεί για να επιταχύνει την ανάπτυξή τους. Όσα βρίσκονται εκτός της Ένωσης θα αποκτήσουν πολιτική υποστήριξη και πιθανή πρόσβαση σε χρηματοδότηση της ΕΕ.

Σε μια κίνηση που έχει προκαλέσει ανησυχία στις περιβαλλοντικές οργανώσεις, οι Βρυξέλλες ετοιμάζονται επίσης να αναθεωρήσουν την οδηγία-πλαίσιο για τα ύδατα (WFD), τον βασικό νόμο της ΕΕ που προστατεύει ποτάμια, υπόγεια ύδατα και υγροβιότοπους, με στόχο, όπως αναφέρεται, την άρση γραφειοκρατικών εμποδίων και τη βελτίωση της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες.

Πιέζουν οι βιομήχανοι

Η Euromines, η εμπορική ένωση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας εξόρυξης και μετάλλων, πιέζει για αυτές τις αλλαγές. Ζητά μεγαλύτερες προθεσμίες για τις χώρες ώστε να επιτύχουν τους στόχους ποιότητας των υδάτων, τροποποιήσεις στον τρόπο εφαρμογής του κανόνα της WFD για «μη επιδείνωση» των υδάτινων σωμάτων και μεγαλύτερη νομική σαφήνεια για τα μεταλλευτικά και άλλα βιομηχανικά έργα.

Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις φοβούνται ότι οι προτεινόμενες αλλαγές μπορεί να αποδυναμώσουν τις προστασίες, όμως ο κλάδος απορρίπτει αυτόν τον ισχυρισμό και επιμένει ότι «δεν αποτελεί άδεια για ρύπανση». Εκπρόσωπος της Euromines δήλωσε: «Η βασική μας προτεραιότητα παραμένει η εποικοδομητική συνεργασία με τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής, ώστε να διασφαλιστούν ισχυρές περιβαλλοντικές εγγυήσεις μαζί με νομική σαφήνεια και προβλεψιμότητα για τις αρχές αδειοδότησης».

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπερασπίστηκε την επιλογή των ορυχείων, λέγοντας ότι τα στρατηγικά έργα αξιολογήθηκαν από ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες και πρέπει να συμμορφώνονται με την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ. Εκπρόσωπος ανέφερε ότι η αναθεώρηση της WFD θα εξετάσει τρόπους βελτίωσης της πρόσβασης σε κρίσιμες πρώτες ύλες, ενώ παράλληλα θα προστατεύεται το περιβάλλον και η ανθρώπινη υγεία, με τις εκτιμήσεις περιβαλλοντικών και υδάτινων επιπτώσεων να πραγματοποιούνται από εθνικές αρχές.

Ωστόσο, η Σάρα Γιοχάνσον, υπεύθυνη πολιτικής για το νερό στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος, χαρακτήρισε τα σχέδια απερίσκεπτα. Είπε ότι η βιομηχανία εξόρυξης «δεν έχει παρουσιάσει ούτε ένα ίχνος αποδεικτικού στοιχείου» ότι η WFD δημιουργεί εμπόδια για τα μεταλλευτικά έργα. «Η αποδόμηση αυτών των προστασιών υπονομεύει την ανθεκτικότητα του νερού στην Ευρώπη και αφήνει τους φορολογούμενους, τους αγρότες και τις κοινότητες να πληρώσουν - τόσο με την υγεία τους όσο και με τα χρήματά τους», δήλωσε η Γιοχάνσον.

«Η ιστορία ίσως το κρίνει ως απερισκεψία»

Ο καθηγητής Κάβεχ Μαδάνι, διευθυντής του Ινστιτούτου για το Νερό, το Περιβάλλον και την Υγεία του Πανεπιστημίου των Ηνωμένων Εθνών, προειδοποίησε επίσης κατά της άρσης των προστατευτικών μέτρων. «Οι εγγυήσεις που τώρα παρουσιάζονται ως εμπόδια είναι ήδη εύθραυστες και γεμάτες κενά. Η κατάργησή τους μπορεί σήμερα να χαιρετιστεί ως αποτελεσματικότητα, αλλά η ιστορία ίσως τη θεωρήσει αύριο απερισκεψία», είπε.

Πρόσθεσε: «Η επιτάχυνση της εξόρυξης σε περιοχές με έλλειψη νερού μέσω της αποδυνάμωσης των προστασιών είναι μια μορφή ρωσικής ρουλέτας. Μπορεί βραχυπρόθεσμα να φαίνεται ως οικονομική ώθηση, αλλά μία σοβαρή αποτυχία στο λάθος σημείο μπορεί να ακυρώσει πολλά από τα υποσχόμενα οφέλη - ειδικά όταν η ζημιά στους ανθρώπους, τα ποτάμια, τους υδροφόρους ορίζοντες και τα οικοσυστήματα είναι μακροχρόνια ή μη αναστρέψιμη».

Αρκετές εταιρείες που επικοινώνησε ο Guardian αμφισβήτησαν τους ισχυρισμούς ότι τα έργα τους θα ασκήσουν υπερβολική πίεση στους υδάτινους πόρους. Υπογράμμισαν τις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις, τα συστήματα ανακύκλωσης νερού κλειστού κυκλώματος, τα προγράμματα παρακολούθησης και τη ρυθμιστική εποπτεία που έχουν σχεδιαστεί για την ελαχιστοποίηση των κινδύνων.

Διαβάστε ακόμη

Ο όρος των ΗΠΑ για να αποδεσμεύσουν δισεκατομμύρια δολάρια στο Ιράν - Το «κλειδί» των συνομιλιών στην Ελβετία

Πώς θα «ξεκλειδώσει» το ένταλμα για ανθρωποκτονία σε βάρος του ενοικιαστή για την εξαφάνιση της Σταυρούλας Λεβεντάκη

Επιχείρηση «Green Boots» στο Έβερεστ: Η αποστολή ανάκτησης σορού ορειβάτη έπειτα από δεκαετίες στη «ζώνη του θανάτου»

Σοκαριστικό βίντεο: Η στιγμή που κεραυνός χτυπά αεροπλάνο που μεταφέρει γυναικεία ομάδα ποδοσφαίρου