Η πρώτη φορά που πήγα σε Pride ήταν το καλοκαίρι του 2015. Πήγα περισσότερο από περιέργεια παρά από κάποια σπουδαία γνώση του τι πραγματικά ήταν αυτή η διοργάνωση. Μέχρι τότε, το Pride υπήρχε στο μυαλό μου κυρίως μέσα από τις εικόνες που επέλεγαν να προβάλλουν τα δελτία ειδήσεων, οι πρωινές ή μεσημεριανές εκπομπές και τα πρωτοσέλιδα της εποχής. Drag queens με εκκεντρικά κοστούμια, φτερά που άστραφταν στον ήλιο του Ιουνίου, παγιέτες που αντανακλούσαν τα φλας των φωτογράφων, πρόσωπα που έμοιαζαν να βγαίνουν από έναν κόσμο πολύ μακρινό από την καθημερινότητα του μέσου Έλληνα τηλεθεατή. Και φυσικά η Ελένη Λουκά. Με το εικόνισμα μόνιμα στα χέρια, να μοιρολογεί, να πρωταγωνιστεί στα τηλεοπτικά πλάνα και λίγα λεπτά αργότερα να χαμογελά στον φακό, ποζάροντας πρόθυμα με όποιον ζητούσε μια φωτογραφία μαζί της.
Μαζί με αυτές τις εικόνες συνυπήρχαν και τα ίδια σχόλια. Και το αξιοσημείωτο είναι πως, έντεκα χρόνια αργότερα, συνεχίζουν να ακούγονται σχεδόν απαράλλακτα. «Γιατί να βγαίνουν στους δρόμους;». «Γιατί να διαφημίζουν τη σεξουαλικότητά τους;». «Γιατί χρειάζεται το Pride το 2026;». Από τα τηλεοπτικά πάνελ της δεκαετίας του 2000 μέχρι τα σχόλια κάτω από αναρτήσεις στα social media σήμερα, η συζήτηση επαναλαμβάνεται σχεδόν με τις ίδιες λέξεις.
Πάντα μου προκαλούσαν απορία αυτές οι αντιδράσεις. Γιατί σε μια χώρα όπου η δημόσια έκφραση της αγάπης θεωρείται απολύτως φυσιολογική, το Pride εξακολουθεί να γεννά τόσα ερωτήματα; Αρκεί να σκεφτούμε ότι κάθε γάμος συνοδεύεται από ατελείωτα κορναρίσματα, αυτοκινητοπομπές που διασχίζουν ολόκληρες γειτονιές, τραγούδια στη διαπασών, βίντεο στα social media και δεκάδες αναρτήσεις που ενημερώνουν φίλους, συγγενείς και αγνώστους ότι δύο άνθρωποι παντρεύτηκαν. Κανείς δεν αναρωτιέται γιατί οι νεόνυμφοι επιλέγουν να μοιραστούν τη χαρά τους δημόσια. Κανείς δεν ενοχλείται από τις κόρνες που ακούγονται σε κάθε γειτονιά ή από τις αμέτρητες φωτογραφίες που κατακλύζουν το διαδίκτυο. Αντιθέτως, πρόκειται για μια γιορτή που η κοινωνία αναγνωρίζει, αποδέχεται και συχνά συμμερίζεται.
Όταν, όμως, μία εκδήλωση αφορά ανθρώπους που για δεκαετίες έμαθαν να κρύβουν ένα κομμάτι του εαυτού τους, η συζήτηση αλλάζει. Ξαφνικά εμφανίζεται το ερώτημα γιατί χρειάζεται να είναι ορατοί. Γιατί χρειάζεται να κρατούν σημαίες ή να περπατούν όλοι μαζί στους δρόμους της πόλης. Σαν η ορατότητα να είναι προνόμιο ορισμένων και όχι δικαίωμα όλων. Σαν η δημόσια έκφραση της αγάπης, της ταυτότητας ή της περηφάνειας να είναι αποδεκτή μόνο όταν χωρά μέσα σε συγκεκριμένα κοινωνικά καλούπια. Με αυτές τις σκέψεις, αλλά και με αρκετές προκαταλήψεις που είχα απορροφήσει σχεδόν ασυναίσθητα μεγαλώνοντας, βρέθηκα εκείνο το απόγευμα στο κέντρο της Αθήνας. Και τότε κατάλαβα πόσο μικρό ήταν το κομμάτι της πραγματικότητας που έβλεπα μέχρι τότε.
Ανάμεσα στις σημαίες που κυμάτιζαν πάνω από το πλήθος, στα χρώματα που έσπαγαν το γκρίζο του κέντρου, στη μουσική που ακουγόταν από τη σκηνή και στις φωνές που γέμιζαν τους δρόμους, υπήρχε κάτι πολύ μεγαλύτερο από αυτό που είχα φανταστεί. Οικογένειες με παιδιά στους ώμους των γονιών τους. Παρέες φοιτητών που φωτογραφίζονταν γελώντας. Άνθρωποι μεγαλύτερης ηλικίας που περπατούσαν αργά ανάμεσα στο πλήθος. Ζευγάρια που κρατιούνταν από το χέρι. Εθελοντές που μοίραζαν φυλλάδια. Σημαίες ουράνιου τόξου να ανεμίζουν από μπαλκόνια. Πρόσωπα φωτισμένα από τον απογευματινό ήλιο. Πρόσωπα που έδειχναν χαρά, ανακούφιση και την αίσθηση ότι, έστω για λίγες ώρες, μπορούσαν να σταθούν στο κέντρο της πόλης ακριβώς όπως είναι.
Το Athens Pride εκείνης της χρονιάς έμοιαζε με μια μεγάλη καλοκαιρινή συνάντηση. Είχε μουσική, χορό, γέλια, συνθήματα, πολιτικά πανό και άφθονο ποτό. Είχε τη λάμψη μιας γιορτής και ταυτόχρονα το βάρος μιας ιστορίας που κουβαλούσε δεκαετίες διεκδικήσεων. Έμοιαζε με ένα πολύχρωμο ποτάμι που διέσχιζε τους δρόμους της Αθήνας και παρέσυρε μαζί του ζωές, πρόσωπα και ιστορίες που για χρόνια έμεναν έξω από το κάδρο. Θυμάμαι ότι έφυγα εκείνο το βράδυ με την αίσθηση πως είχα δει κάτι τελείως διαφορετικό από αυτό που περίμενα. Η τηλεοπτική εικόνα έδειχνε ένα στιγμιότυπο. Η πλατεία αποκάλυπτε μια ολόκληρη κοινωνία.
Από το Stonewall μέχρι το Athens Pride
Για να καταλάβει κανείς τι είναι σήμερα το Pride, χρειάζεται να γυρίσει τον χρόνο πίσω, σε μια εποχή πολύ διαφορετική από τη σημερινή. Στα τέλη της δεκαετίας του '60, στις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ομοφυλόφιλοι, οι τρανς άνθρωποι και γενικότερα όσοι δεν ταίριαζαν στα κυρίαρχα πρότυπα της εποχής ζούσαν στο περιθώριο. Πολλοί έχαναν τη δουλειά τους αν αποκαλυπτόταν η σεξουαλικότητά τους. Άλλοι κινδύνευαν να συλληφθούν απλώς επειδή βρίσκονταν σε έναν χώρο συνάντησης της ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητας. Η κοινωνική αποδοχή ήταν ελάχιστη και η ορατότητα σχεδόν ανύπαρκτη.
Μέσα σε αυτό το κλίμα, τα ξημερώματα της 28ης Ιουνίου 1969, η αστυνομία πραγματοποίησε ακόμη μία έφοδο στο Stonewall Inn, ένα μικρό μπαρ στη γειτονιά Γκρίνουιτς Βίλατζ της Νέας Υόρκης. Παρόμοιες επιχειρήσεις ήταν συχνές εκείνη την εποχή. Εκείνο το βράδυ, όμως, συνέβη κάτι διαφορετικό. Οι θαμώνες του μπαρ και οι άνθρωποι που βρίσκονταν έξω από αυτό αποφάσισαν να αντιδράσουν. Για πρώτη φορά σε τόσο μεγάλη κλίμακα, αρνήθηκαν να αποδεχθούν παθητικά τη μεταχείριση που δέχονταν. Οι διαμαρτυρίες κράτησαν αρκετές ημέρες και γρήγορα εξελίχθηκαν σε σύμβολο αντίστασης απέναντι στις διακρίσεις.
Το Stonewall δεν έλυσε από μόνο του, τα προβλήματα της κοινότητας. Έγινε, όμως, το σημείο αναφοράς ενός νέου κινήματος που άρχισε να διεκδικεί δημόσια δικαιώματα, ορατότητα και ίση μεταχείριση. Έναν χρόνο αργότερα, τον Ιούνιο του 1970, οργανώθηκαν στη Νέα Υόρκη οι πρώτες πορείες μνήμης για τα γεγονότα του Stonewall. Χιλιάδες άνθρωποι βγήκαν στους δρόμους για να δηλώσουν ότι υπάρχουν, ότι έχουν φωνή και ότι διεκδικούν τη θέση τους στην κοινωνία. Εκείνες οι πορείες θεωρούνται οι πρώτες Pride παρελάσεις της σύγχρονης ιστορίας.
Τα επόμενα χρόνια το παράδειγμα εξαπλώθηκε. Παρόμοιες διοργανώσεις εμφανίστηκαν σε πολλές αμερικανικές πόλεις και στη συνέχεια στην Ευρώπη. Στην αρχή επρόκειτο κυρίως για πορείες διαμαρτυρίας. Οι συμμετέχοντες ζητούσαν ίσα δικαιώματα, προστασία από τις διακρίσεις και αναγνώριση της ύπαρξής τους σε μια κοινωνία που συχνά προτιμούσε να τους αγνοεί.
Με τον καιρό, το Pride απέκτησε και μια δεύτερη διάσταση. Παρέμεινε χώρος διεκδίκησης, απέκτησε όμως και στοιχεία γιορτής. Η μουσική, τα χρώματα και οι σημαίες προστέθηκαν δίπλα στα συνθήματα και στα αιτήματα για ισότητα. Η ίδια η λέξη «Pride», δηλαδή «υπερηφάνεια», επιλέχθηκε ως απάντηση στη ντροπή που για δεκαετίες ένιωθαν πολλοί άνθρωποι εξαιτίας της σεξουαλικότητάς τους.
Στην Ελλάδα, οι πρώτες προσπάθειες διοργάνωσης Pride εμφανίστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Το Athens Pride πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά το 2005 στην πλατεία Κλαυθμώνος. Τότε συμμετείχαν λίγες εκατοντάδες άνθρωποι. Σήμερα συγκεντρώνει δεκάδες χιλιάδες επισκέπτες και αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες δημόσιες εκδηλώσεις της πρωτεύουσας. Παρότι πολλά έχουν αλλάξει από το 1969 μέχρι σήμερα, ο βασικός πυρήνας του Pride παραμένει ο ίδιος. Είναι η ιδέα ότι κάθε άνθρωπος αξίζει να ζει ανοιχτά, με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και σεβασμό. Γι' αυτό και κάθε Ιούνιο, από τη Νέα Υόρκη μέχρι την Αθήνα, οι δρόμοι γεμίζουν χρώματα, μουσική και κόσμο. Για κάποιους είναι μια γιορτή. Για άλλους μια υπενθύμιση ότι η ισότητα χρειάζεται διαρκή φροντίδα. Για τους περισσότερους, είναι και τα δύο μαζί.
Η γενιά που μεγάλωσε με το Pride
Οι millennials μεγάλωσαν σε μια Ελλάδα αρκετά διαφορετική από τη σημερινή. Μια Ελλάδα όπου οι ΛΟΑΤΚΙ+ άνθρωποι υπήρχαν στη δημόσια σφαίρα κυρίως μέσα από στερεότυπα, αστεία και καρικατούρες. Στις τηλεοπτικές σειρές και στις κωμωδίες ο γκέι χαρακτήρας ήταν συχνά ένας δευτερεύων ρόλος φτιαγμένος για να προκαλεί γέλιο. Στα τηλεοπτικά πάνελ η συζήτηση γύρω από τη σεξουαλικότητα γινόταν συνήθως με αμηχανία, υπερβολή ή διάθεση αντιπαράθεσης. Θέματα όπως ο γάμος ομόφυλων ζευγαριών, η τεκνοθεσία ή η ταυτότητα φύλου βρίσκονταν μακριά από τον δημόσιο διάλογο και απασχολούσαν κυρίως οργανώσεις και ανθρώπους που συμμετείχαν ενεργά στο κίνημα.
Γι' αυτό και για πολλούς millennials το πρώτο Pride λειτούργησε σαν μια αποκάλυψη. Ήταν ίσως η πρώτη φορά που έβλεπαν χιλιάδες ανθρώπους να καταλαμβάνουν τον δημόσιο χώρο χωρίς να ζητούν άδεια από κανέναν. Να περπατούν στο κέντρο της πόλης κρατώντας σημαίες, να μιλούν ανοιχτά για τη ζωή τους, να διεκδικούν δικαιώματα και ταυτόχρονα να γιορτάζουν την ύπαρξή τους. Το σύνθημα «είμαστε εδώ» δεν ήταν σχήμα λόγου. Ήταν μια δημόσια δήλωση παρουσίας σε μια εποχή όπου πολλοί άνθρωποι είχαν μάθει να περνούν απαρατήρητοι.
Αν και η Gen Z μεγάλωσε σε ένα διαφορετικό περιβάλλον, με social media, παγκόσμια πρόσβαση στην πληροφορία και ευρύτερη εκπροσώπηση στη μουσική, στον κινηματογράφο και στην τηλεόραση, δεν σημαίνει ότι όλα έχουν λυθεί. Σημαίνει ότι οι αφετηρίες είναι διαφορετικές. Οι πρώτες αναμνήσεις από ένα Pride διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Κοινός παρονομαστής, όμως, είναι ένα αίσθημα ελευθερίας και η αίσθηση ότι βρίσκεσαι σε έναν χώρο όπου όλοι χωρούν.
Για την Ελίτα και τη Βάλλια, η πρώτη επαφή με το Pride έγινε αρκετά χιλιόμετρα μακριά από την Ελλάδα. Ως μεταπτυχιακές φοιτήτριες στο Λονδίνο, βρέθηκαν για πρώτη φορά ανάμεσα στο πλήθος του Pride της βρετανικής πρωτεύουσας. Εκείνο που τις εντυπωσίασε περισσότερο δεν ήταν μόνο η μαζικότητα της διοργάνωσης, αλλά η αίσθηση ελευθερίας που υπήρχε παντού γύρω τους. «Άνθρωποι διαφορετικών ηλικιών, ταυτοτήτων και ιστοριών βρίσκονταν στον ίδιο χώρο, νιώθοντας ελεύθεροι να είναι ο εαυτός τους», θυμούνται. Για τις ίδιες, εκείνη η ημέρα λειτούργησε ως «ένα μάθημα ορατότητας, αποδοχής και συμπερίληψης», καθώς συνειδητοποίησαν ότι πράγματα που πολλοί θεωρούν αυτονόητα, όπως η ελευθερία έκφρασης ή η δυνατότητα να αγαπάς ανοιχτά, εξακολουθούν για αρκετούς ανθρώπους να αποτελούν καθημερινή διεκδίκηση.
Ο Νίκος βρέθηκε για πρώτη φορά σε Pride, το 2022, στο Ηράκλειο, όπου σπούδαζε ως φοιτητής. Τον είχε καλέσει μια φίλη του, τρανς γυναίκα, που συμμετείχε ενεργά στη διοργάνωση. Θυμάται ακόμη έντονα εκείνη την ημέρα. Όπως λέει, η παρέλαση έμοιαζε «σαν η πόλη που σπούδαζα να μεταμορφωνόταν σε ένα υπαίθριο πανηγύρι με χρώματα και φωνές». Εκείνη την περίοδο είχε μόλις αποδεχθεί τη σεξουαλικότητά του ως ομοφυλόφιλος άνδρας και το Pride συνδέθηκε για τον ίδιο με μια βαθιά αίσθηση χαράς και ανακούφισης. «Αυτή η παρέλαση περηφάνιας με γέμισε ενθουσιασμό και χαρά», λέει, εξηγώντας πως για πρώτη φορά ένιωσε ότι μπορούσε να μοιραστεί ανοιχτά αυτό που είναι, στέλνοντας ταυτόχρονα το μήνυμα ότι «υπάρχουμε και εμείς στην κοινωνία, σε αυτή την πόλη και απαιτούμε ίσα δικαιώματα και σεβασμό».
Η Φαίδρα, αντίθετα, θυμάται το Pride μέσα από τα μάτια ενός παιδιού. Πρέπει να ήταν περίπου εννέα ετών όταν βρέθηκε στην παρέλαση της Θεσσαλονίκης. Τότε δεν καταλάβαινε πλήρως τι συνέβαινε γύρω της. Αυτό που έχει μείνει χαραγμένο στη μνήμη της είναι τα χρώματα. «Οι δικοί μου τότε μου εξήγησαν τι σημαίνει Pride, αλλά χρειάστηκε να περάσουν κάποια χρόνια για να συνειδητοποιήσω την πραγματική βαρύτητα της ιστορίας που κουβαλάει ο θεσμός. Θυμάμαι να νιώθω πολύ όμορφα» λέει σήμερα.
Τι θα άλλαζαν οι νέοι στο Athens Pride
Όταν οι ερωτήσεις στρέφονται στο μέλλον του Athens Pride, οι απαντήσεις αποκτούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ελίτα και η Βάλλια πιστεύουν ότι όσο το Pride μεγαλώνει και αποκτά μεγαλύτερη προβολή, τόσο πιο σημαντικό είναι να διατηρεί τον διεκδικητικό του χαρακτήρα. Η γιορτή, όπως λένε, αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του θεσμού, καθώς η ορατότητα και η ελευθερία έκφρασης αξίζουν να γιορτάζονται. Την ίδια στιγμή, υπενθυμίζουν ότι το Pride γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη για ίσα δικαιώματα, κοινωνική αποδοχή και προστασία από τις διακρίσεις. «Το ιδανικό Pride είναι εκείνο που αποτελεί χώρο γιορτής και την ίδια στιγμή χώρο που μας καλεί να σκεφτούμε τι κοινωνία θέλουμε να χτίσουμε, τι λάθη έχουν γίνει και πόσο δρόμο έχουμε ακόμη μπροστά μας», σημειώνουν. Οι ίδιες στέκονται ιδιαίτερα και στο ζήτημα της εκπροσώπησης. Θεωρούν ότι σε κάθε μεγάλη κοινότητα υπάρχουν φωνές που ακούγονται περισσότερο και άλλες που παραμένουν λιγότερο ορατές. Γι' αυτό και μιλούν για την ανάγκη δημιουργίας περισσότερων χώρων διαλόγου και συμμετοχής, ώστε να ακούγονται όσο το δυνατόν περισσότερες διαφορετικές οπτικές.
Παρόμοιο προβληματισμό εκφράζει και ο Νίκος. Αν είχε τη δυνατότητα να αλλάξει κάτι, θα ήθελε να βλέπει περισσότερη ιστορία μέσα στο ίδιο το Pride. Περισσότερες αναφορές στα πρόσωπα και στους αγώνες που άνοιξαν τον δρόμο για τα δικαιώματα που θεωρούνται σήμερα αυτονόητα. Όπως λέει, το Pride θα μπορούσε να δίνει ακόμη μεγαλύτερο βάρος στην ενημέρωση και την εκπαίδευση γύρω από τα ΛΟΑΤΚΙ+ ζητήματα, μέσα από δράσεις, συζητήσεις και εκπαιδευτικό υλικό. Ταυτόχρονα, εκφράζει επιφυλάξεις για την παρουσία πολιτικών προσώπων που εμφανίζονται στις παρελάσεις υπερηφάνειας, παρότι στο παρελθόν έχουν ταχθεί απέναντι σε σημαντικά αιτήματα της κοινότητας. Θεωρεί ότι η συμμετοχή αποκτά αξία όταν συνοδεύεται από συνέπεια και ουσιαστική στήριξη.
Σε ό,τι αφορά τη συμμετοχή των νέων ανθρώπων, η Ελίτα και η Βάλλια πιστεύουν ότι αυτή χτίζεται πολύ πριν από μια πορεία ή μια εκδήλωση. Ξεκινά από το σχολείο, από την οικογένεια και από τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουμε να σεβόμαστε τη διαφορετικότητα από μικρή ηλικία. Μέσα από το δικό τους podcast Gen Z(έν) διαπιστώνουν ότι αυτό που κινητοποιεί περισσότερο τους νέους είναι η αίσθηση ότι συμμετέχουν σε κάτι αυθεντικό και με πραγματικό αντίκτυπο. Περισσότερες συζητήσεις γύρω από ζητήματα όπως η ταυτότητα, η ψυχική υγεία, η συμπερίληψη και η επίδραση της τεχνολογίας στις ανθρώπινες σχέσεις, εκτιμούν ότι θα μπορούσαν να φέρουν ακόμη περισσότερους νέους κοντά στο Pride. Ο Νίκος, από την πλευρά του, θεωρεί ότι μεγαλύτερη παρουσία του Pride στα σχολεία και περισσότερη ενημέρωση των μαθητών θα βοηθούσε τις νεότερες γενιές να γνωρίσουν καλύτερα τον θεσμό και την ιστορία του.
Η Φαίδρα προσεγγίζει το ζήτημα από μια διαφορετική σκοπιά. Αυτό που τη προβληματίζει περισσότερο είναι πώς ένα κίνημα μπορεί να συνομιλήσει ακόμη και με ανθρώπους που στέκονται απέναντί του ή παρακολουθούν από απόσταση. «Ίσως είναι ρομαντική οπτική», λέει, «αλλά πιστεύω ότι στη μάχη ανάμεσα στο χρώμα και τη μαυρίλα, στο φως και το σκοτάδι, στην αγάπη και το μίσος, το καλό θα κερδίσει». Για την ίδια, αυτή η καθημερινή προσπάθεια αποτελεί τον μόνο δρόμο για μια κοινωνία που χωρά όλους τους ανθρώπους. Παρά τις διαφορετικές οπτικές τους, οι απαντήσεις συγκλίνουν σε ένα κοινό σημείο.
Η Gen Z δεν ζητά ένα μεγαλύτερο Pride. Ζητά ένα Pride πιο ανοιχτό, πιο συμμετοχικό, πιο αυθεντικό και πιο κοντά στους ανθρώπους που θέλει να εκπροσωπεί. Μάλιστα, ο Νίκος αναφέρεται συγκεκριμένα στα intersex άτομα, μια ομάδα που παραμένει ελάχιστα γνωστή στο ευρύ κοινό, αλλά και στην ίδια την κοινότητα. Όπως παρατηρεί, πολλοί άνθρωποι αγνοούν ακόμη και τι σημαίνει το γράμμα «Ι» στο ακρωνύμιο ΛΟΑΤΚΙ+.
Oι κίνδυνοι εμπορευματοποίησης και πολιτικής εκμετάλλευσης
Η συζήτηση γύρω από τη συμμετοχή των μεγάλων εταιρειών στο Pride απασχολεί ολοένα και περισσότερο τις νεότερες γενιές. Αν παλαιότερα η παρουσία ενός μεγάλου brand σε μια παρέλαση υπερηφάνειας θεωρούνταν από μόνη της ένδειξη προόδου, σήμερα η Gen Z φαίνεται να θέτει πιο απαιτητικά ερωτήματα. Η Ελίτα και η Βάλλια παρατηρούν ότι η συζήτηση γύρω από την εμπορευματοποίηση του Pride έχει ανοίξει τα τελευταία χρόνια και θεωρούν απολύτως λογικό να γεννώνται προβληματισμοί όταν η υποστήριξη μιας εταιρείας περιορίζεται σε μια καμπάνια ή σε μια παρουσία λίγων ημερών κάθε Ιούνιο. Παρ' όλα αυτά, δεν αντιμετωπίζουν αρνητικά τη συμμετοχή των επιχειρήσεων. Αντίθετα, πιστεύουν ότι μπορεί να λειτουργήσει θετικά όταν συνοδεύεται από πραγματική δέσμευση και συνέπεια.
Όπως εξηγούν, οι νέοι άνθρωποι είναι πλέον αρκετά ενημερωμένοι ώστε να διακρίνουν τη διαφορά ανάμεσα στην ουσιαστική στήριξη και σε ένα επικοινωνιακό συμφέρον. «Οι νέες γενιές είναι πλέον αρκετά υποψιασμένες», λένε χαρακτηριστικά. Η πραγματική στήριξη, σύμφωνα με τις ίδιες, φαίνεται από όσα συμβαίνουν καθημερινά μέσα σε έναν οργανισμό. «Από τις πολιτικές που εφαρμόζει, την κουλτούρα που καλλιεργεί και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει τους ανθρώπους του», σημειώνουν.
Ο Νίκος αντιμετωπίζει το ζήτημα με πιο ανάμεικτα συναισθήματα. Αναγνωρίζει ότι οι μεγάλες εταιρείες διαθέτουν μεγάλη δύναμη προβολής και μπορούν να φέρουν στο προσκήνιο ζητήματα που αφορούν τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα. Την ίδια στιγμή, εκφράζει τον προβληματισμό του για το κατά πόσο η παρουσία τους συνδέεται με την προώθηση της ισότητας ή με επιχειρηματικά οφέλη.
Για τον ίδιο, το κριτήριο είναι απλό. Η πραγματική στήριξη φαίνεται από τις πράξεις. Από το αν οι εταιρείες δημιουργούν ένα εργασιακό περιβάλλον στο οποίο οι ΛΟΑΤΚΙ+ εργαζόμενοι αισθάνονται ασφαλείς, ορατοί και ισότιμοι. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στα τρανς άτομα, τα οποία, όπως σημειώνει, συνεχίζουν να συναντούν σημαντικά εμπόδια στην αγορά εργασίας. Γι' αυτό θεωρεί ότι η ουσιαστική συμπερίληψη αποτυπώνεται πρώτα στις προσλήψεις, στις ευκαιρίες και στην καθημερινότητα των ανθρώπων που εργάζονται μέσα σ' έναν οργανισμό και έπειτα στις καμπάνιες προβολής.
Έχει προχωρήσει τελικά η Ελλάδα;
Οι άνθρωποι με τους οποίους μίλησα μπορεί να έχουν διαφορετικές αφετηρίες και προσωπικές ιστορίες, συγκλίνουν όμως ότι η σημερινή Ελλάδα απέχει αρκετά από τη χώρα στην οποία μεγάλωσαν οι προηγούμενες γενιές. Εχουν γίνει σημαντικά βήματα. Υπάρχει μεγαλύτερη ορατότητα, περισσότερη ενημέρωση και περισσότερες συζητήσεις γύρω από ζητήματα που παλαιότερα έμεναν στο περιθώριο. Νέοι άνθρωποι μιλούν πιο ανοιχτά για τη διαφορετικότητα, ενώ και οι νομοθετικές εξελίξεις έχουν αλλάξει το τοπίο.
Βέβαια, κανείς τους δεν θεωρεί ότι όλο αυτό έχει ολοκληρωθεί. Η Ελίτα και η Βάλλια παρατηρούν ότι οι νόμοι μπορεί να αλλάζουν πιο γρήγορα από τις αντιλήψεις των ανθρώπων. Ο Νίκος θεωρεί ότι οι μεγαλύτερες ηλικίες και αρκετές τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να κουβαλούν συντηρητικές αντιλήψεις, ενώ η Φαίδρα βλέπει το Pride ως μια διαρκή υπενθύμιση ότι η κοινωνική πρόοδος απαιτεί καθημερινή δουλειά. Παράλληλα, η Ελίτα και η Βάλλια επισημαίνουν ότι το διαδίκτυο έχει εξελιχθεί σ' έναν από τους σημαντικότερους χώρους διαμόρφωσης αντιλήψεων για τη νέα γενιά. Είναι ο τόπος όπου νέοι άνθρωποι αναζητούν πληροφορίες, κοινωνικοποιούνται, συναντούν πρότυπα, εκφράζονται, συζητούν και συχνά αισθάνονται ότι ανήκουν κάπου. Στις ίδιες πλατφόρμες, βέβαια, κυκλοφορούν στερεότυπα, προκαταλήψεις και ακραίες απόψεις με την ίδια σχεδόν ταχύτητα.
«Μέσα από τη δουλειά μας στο Gen Z(έν) βλέπουμε καθημερινά πόσο καθοριστικό ρόλο παίζει η τεχνολογία στη διαμόρφωση αντιλήψεων, στάσεων και συμπεριφορών, ιδιαίτερα στις νεότερες γενιές. Από τη μία πλευρά, δίνει βήμα σε ανθρώπους που παλαιότερα δεν είχαν τη δυνατότητα να ακουστούν, δημιουργεί κοινότητες, ενισχύει την εκπροσώπηση και βοηθά πολλούς νέους να νιώσουν ότι δεν είναι μόνοι. Από την άλλη, μπορεί να λειτουργήσει και ως χώρος αναπαραγωγής στερεοτύπων, παραπληροφόρησης και ρητορικής μίσους. Ίσως λοιπόν μία από τις μεγαλύτερες αλλαγές των τελευταίων χρόνων είναι ότι η ανάγκη για ορατότητα, αποδοχή και συμπερίληψη δεν αφορά πλέον μόνο τον φυσικό δημόσιο χώρο αλλά και τον ψηφιακό. Οι συζητήσεις που κάποτε γίνονταν αποκλειστικά στις πλατείες, στα σχολεία ή στα πανεπιστήμια, σήμερα γίνονται και στις οθόνες μας. Και αυτό είναι ταυτόχρονα μια τεράστια ευκαιρία αλλά και μια μεγάλη ευθύνη για όλους μας» αναφέρουν οι δύο κοπέλες.
Τι σημαίνει τελικά Pride για τη Gen Z;
Ακούγοντας τους, καταλήγει κανείς στο συμπέρασμα ότι η Gen Z βλέπει το Pride λιγότερο ως μια ετήσια εκδήλωση και περισσότερο ως έναν ανοιχτό χώρο συνάντησης. Έναν χώρο όπου η ορατότητα συνυπάρχει με τη συμπερίληψη. Όπου η γιορτή συναντά τη διεκδίκηση. Όπου διαφορετικές γενιές, διαφορετικοί άνθρωποι και διαφορετικές ιστορίες μπορούν να βρεθούν δίπλα - δίπλα.
Για τους millennials, το μεγάλο ζητούμενο ήταν να ακουστεί το «είμαστε εδώ». Για τη Gen Z, το ερώτημα μοιάζει να είναι διαφορετικό. Τώρα που είμαστε εδώ, πώς χτίζουμε μια κοινωνία στην οποία χωρούν περισσότεροι άνθρωποι;
