Όλο το παρασκήνιο της απεγνωσμένης προσπάθειας του Τραμπ να υπογράψει συμφωνία με το Ιράν

Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ετοιμαζόταν να καθίσει για δείπνο στις Βερσαλλίες την Τετάρτη (17/6), όταν εξέπληξε τόσο τον οικοδεσπότη του, τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν, όσο και ορισμένους από τους δικούς του συνεργάτες με ένα αίτημα: ήθελε να υπογράψει τη συμφωνία του με το Ιράν εκείνη τη στιγμή.

Ο κορυφαίος διπλωμάτης του Τραμπ είχε ενημερωθεί, ενώ κατευθυνόταν προς το παλάτι, ότι το έγγραφο είχε οριστικοποιηθεί. Ωστόσο, είχε ήδη προγραμματιστεί τελετή υπογραφής δύο ημέρες αργότερα σε ένα εξαιρετικά αποκλειστικό καταφύγιο στην πλαγιά ενός βουνού με θέα στη λίμνη της Λουκέρνης.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς, ο επικεφαλής των αμερικανικών διαπραγματεύσεων για τη συμφωνία, επρόκειτο να μεταβεί στην Ελβετία για να υπογράψει το μνημόνιο κατανόησης και να ξεκινήσει τον επόμενο γύρο τεχνικών συνομιλιών με το Ιράν. Ο Τραμπ, ωστόσο, επέμενε ότι η συμφωνία έπρεπε να τεθεί σε ισχύ αμέσως. Επέμενε να την υπογράψει εκείνο το βράδυ, αναφέρει το CNN. Ο Μακρόν τους ενημέρωσε ότι μπορούσε να το κανονίσει γρήγορα, σύμφωνα με αξιωματούχους που είναι ενήμεροι για τα γεγονότα.

Ενώ οι δύο πρόεδροι περιδιάβαιναν την Αίθουσα των Καθρεφτών, θαυμάζοντας τις τοιχογραφίες στις οροφές που εξυμνούσαν τα πρώτα χρόνια της βασιλείας του Λουδοβίκου ΙΔ', ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο βρισκόταν μαζί με τον Γάλλο υπουργό Εξωτερικών, αναζητώντας έναν εκτυπωτή για να εκτυπώσει το υπόμνημα. Αν κάποιος είχε ανησυχίες σχετικά με τη «στοιχειωμένη» ιστορία των Βερσαλλιών ως τόπου υπογραφής ειρηνευτικών συμφωνιών - συγκεκριμένα εκείνης που έθεσε τέλος στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά οδήγησε σε έναν άλλο - δεν τις εξέφρασε.

Οι αγωνιώδεις ώρες στις Βερσαλλίες

Όπως αποδείχθηκε, η εκδήλωση της Παρασκευής (19/6) στη Λουκέρνη δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ. Ο Βανς ανέβαλε το ταξίδι του αφού το Ιράν αποσύρθηκε από τη συνάντηση εν μέσω έξαρσης της βίας μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ στο Λίβανο. Τα μέρη είχαν συμφωνήσει σε ανανέωση της εκεχειρίας από την Παρασκευή το πρωί. Ωστόσο, η συμφωνία με το Ιράν, μόλις λίγες ημέρες μετά την υπογραφή της από τον Τραμπ, φαινόταν πιο εύθραυστη από ποτέ.

Ο Τραμπ και ο Βανς έχουν κάθε λόγο να ξεκινήσουν την επόμενη φάση της συμφωνίας, η οποία αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει δεσμεύσεις από το Ιράν για τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος. Και οι δύο έχουν δεχτεί σφοδρή κριτική ακόμη και από τους υποστηρικτές τους, οι οποίοι θεωρούν τη συμφωνία ως μια συνθηκολόγηση που προσφέρει παραχωρήσεις στην Τεχεράνη, ενώ αποκομίζει ελάχιστα σε αντάλλαγμα.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Γερουσίας, Ρότζερ Γουίκερ, για παράδειγμα, δήλωσε την Πέμπτη (18/6) ότι ένα ταμείο ανασυγκρότησης ύψους 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, το οποίο περιλαμβάνεται στην έκτη παράγραφο του υπομνήματος, κάνει τις πληρωμές της πυρηνικής συμφωνίας με το Ιράν της εποχής Ομπάμα «να μοιάζουν με ψίχουλα». Ο Τραμπ έχει υιοθετήσει αμυντική στάση, επιμένοντας ότι ήταν η στρατιωτική υπεροχή των ΗΠΑ που οδήγησε το Ιράν στις διαπραγματεύσεις εξ αρχής. «Δεν συναντηθήκαμε από απελπισία, το Ιράν το έκανε. Είναι ΤΕΛΕΙΩΜΕΝΟΙ!» έγραψε στα κοινωνικά δίκτυα την Παρασκευή. «Θα εξαντλήσουμε τις 60 ημέρες. Δεν θα πάρουν ούτε δεκάρα!».

Ωστόσο, μετά από μήνες πολέμου, το μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων αποτέλεσε σαφώς ανακούφιση για έναν πρόεδρο που ήταν από καιρό έτοιμος να τερματιστεί η σύγκρουση. Οι σύμβουλοί του είχαν προειδοποιήσει ότι τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου μειώνονταν. Η ανησυχία των Ρεπουμπλικάνων για τις επικείμενες ενδιάμεσες εκλογές είχε φτάσει σε υψηλά επίπεδα. Ο Τραμπ παραδέχτηκε ο ίδιος αυτή την εβδομάδα ότι ήταν οι οικονομικές ανησυχίες που τον οδήγησαν να υπογράψει τη συμφωνία, λέγοντας στους δημοσιογράφους ότι φοβόταν να συγκριθεί με τον Χέρμπερτ Χούβερ, τον Αμερικανό πρόεδρο που βίωσε την κατάρρευση της αγοράς που σηματοδότησε την αρχή της Μεγάλης Ύφεσης. «Δεν ήθελα να δω μια οικονομική καταστροφή», δήλωσε την Τετάρτη (17/6), καθώς έκλεινε τη σύνοδο κορυφής της G7.

Λίγες ώρες αργότερα, λίγο μετά τις 23:00, ο Τραμπ βρισκόταν στην Κάτω Αίθουσα των Βερσαλλιών, γράφοντας με μαρκαδόρο πάνω σε ένα μακρύ τραπέζι δεξιώσεων, με τα πιάτα και τα ποτήρια να τσουγκρίζουν στο παρασκήνιο. «Δεν ήταν εύκολο, σας το λέω», είπε στους συνδαιτυμόνες του, μεταξύ των οποίων ήταν κολοσσοί της Γουόλ Στριτ και ο πρόεδρος του μεγαλύτερου ομίλου πολυτελών προϊόντων της Γαλλίας. Σήκωσε το σημείωμα για να τους δείξει την υπογραφή του. «Μπράβο», είπε ο Μακρόν. Κάποιος τράβηξε μια φωτογραφία του εγγράφου για να τη στείλει στο Ιράν.

Μια χαοτική διαδικασία

Η αυθόρμητη υπογραφή ήταν το αποκορύφωμα μιας τρελής κούρσας για την οριστικοποίηση της συμφωνίας, γεμάτης με μυριάδες ανατροπές και παραλίγο να καταρρεύσει. Κατά καιρούς, η διαδικασία έπαιρνε χαοτικές διαστάσεις, συχνά τροφοδοτούμενη από τον ίδιο τον Τραμπ. Για εβδομάδες, ο πρόεδρος εναλλασσόταν μεταξύ του να δίνει το μήνυμα ότι η συμφωνία ήταν κοντά και του να απειλεί με την επανάληψη ενεργών εχθροπραξιών αν το Ιράν δεν υποχωρούσε στις «κόκκινες γραμμές» του.

Ακόμη και μετά τη σύναψη του μνημονίου κατανόησης, το πραγματικό κείμενο παρέμεινε κρυφό από το κοινό για μέρες, εν μέρει επειδή οι Πακιστανοί μεσολαβητές είπαν στους Αμερικανούς αξιωματούχους ότι οι Ιρανοί ήθελαν να περιμένουν για δικούς τους εσωτερικούς σκοπούς, σύμφωνα με τον Βανς.

Μόλις το κείμενο δημοσιοποιήθηκε τελικά - κάτι που έγινε μόνο όταν ένας ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ το διάβασε φωναχτά στους δημοσιογράφους - οι αξιωματούχοι περιέγραψαν «συμφωνίες κυρίων» που δεν περιλαμβάνονται στο ίδιο το κείμενο, αλλά αντανακλούν παρασκηνιακές συνεννοήσεις οι οποίες, όπως δήλωσαν, τους έδωσαν εμπιστοσύνη στη συμφωνία. Ο Βανς, ο οποίος έχει αναλάβει ηγετικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις, δήλωσε στους δημοσιογράφους την Πέμπτη (18/6) ότι ορισμένες από αυτές τις παράπλευρες συμφωνίες έχουν καταγραφεί γραπτώς, πριν προσθέσει: «Το Μνημόνιο Συνεργασίας, οι συμφωνίες κυρίων, η τελική συμφωνία -- οι λέξεις δεν έχουν σημασία, κυρίες και κύριοι. Εμείς ασχολούμαστε με την επιβεβαίωση».

Οι Αμερικανοί διαπραγματευτές δημοσίευσαν το Μνημόνιο Συνεργασίας, χωρίς να περιμένουν την έγκριση των πιο λεπτομερών προτάσεων από την ανώτατη ηγεσία του Ιράν, εν μέρει επειδή δεν ήθελαν να καθυστερήσουν την επόμενη φάση των διαπραγματεύσεων, σύμφωνα με μια πηγή που είναι ενήμερη για τα όσα ενημέρωσαν οι αξιωματούχοι του Τραμπ στους κορυφαίους νομοθέτες του Κογκρέσου. Θα χρειαζόταν επιπλέον χρόνος για να εξασφαλιστεί η επίσημη έγκριση του Ιράν για αυτές τις ακόμη μυστικές προτάσεις.

Ωστόσο, ακόμη και η υπογραφή της συμφωνίας των 14 σημείων στις Βερσαλλίες προκάλεσε προσωρινή σύγχυση, καθώς αξιωματούχοι των ΗΠΑ είχαν ήδη δηλώσει ότι ο Τραμπ είχε υπογράψει ψηφιακά το έγγραφο νωρίτερα την εβδομάδα. Όπως αποδείχθηκε, ο Τραμπ είχε απλώς παραστεί ως μάρτυρας στην προηγούμενη υπογραφή. Την Τετάρτη (17/6), ήθελε να βεβαιωθεί ότι ένα έντυπο αντίγραφο είχε υπογραφεί τόσο από τον ίδιο όσο και από τον πρόεδρο του Ιράν, ώστε να διασφαλιστεί η έναρξη ισχύος της συμφωνίας. «Υπογράφηκε», φώναξε ο Τραμπ καθώς έβγαινε από το παλάτι λίγο μετά τη 01:0  (τοπική ώρα). «Το υπέγραψα στις Βερσαλλίες».

Η απελπισία του Τραμπ να βγει από τον πόλεμο

Σύμβουλοι στον Λευκό Οίκο είχαν κάποτε προβλέψει ότι η σύγκρουση θα είχε τελειώσει προ πολλού μέχρι να φτάσει η σειρά των εορταστικών καλοκαιρινών εκδηλώσεων: η έναρξη του Παγκοσμίου Κυπέλλου, ένας αγώνας UFC στον Νότιο Κήπο του Λευκού Οίκου την ημέρα των γενεθλίων του Τραμπ, η 250ή επέτειος της χώρας. Αντ’ αυτού, ο πόλεμος είχε γίνει το υποβόσκον υπόβαθρο όλων αυτών. Η απόφασή του να εξαπολύσει επιθέσεις τον Φεβρουάριο, που αποτέλεσε εμπόδιο για την παγκόσμια οικονομία και τη δική του δημοτικότητα, είχε φτάσει να ρίχνει σκιά στην προεδρία του, ακόμη και καθώς προσπαθούσε να προχωρήσει μπροστά.

Στη Δυτική Πτέρυγα, πολλοί ανώτεροι αξιωματούχοι πίεζαν εδώ και καιρό για μια διέξοδο. Μέλη της πολιτικής ομάδας του Τραμπ υποστήριζαν την εξεύρεση μιας λύσης για την προστασία των ευάλωτων Ρεπουμπλικάνων εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών και της πολιτικής κληρονομιάς του προέδρου. Ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ μοιράστηκε τις ανησυχίες του για τις οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου. Ο υπουργός Ενέργειας Κρις Ράιτ ήταν επιφυλακτικός όσον αφορά τις επιπτώσεις στον παγκόσμιο ενεργειακό κλάδο, ανέφεραν αξιωματούχοι που είναι ενήμεροι για το θέμα. «Υπήρχε ευρεία αναγνώριση ότι, αν αυτό συνεχιζόταν, η κατάσταση θα γινόταν ακόμη χειρότερη», δήλωσε μια πηγή που είναι ενήμερη για τις συζητήσεις.

Κατά τη διάρκεια μιας εσωτερικής συνάντησης στον Λευκό Οίκο στις αρχές Ιουνίου, ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του αποφάσισαν να ασκήσουν πίεση για την επίτευξη μιας γενικής συμφωνίας με το Ιράν με στόχο την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και τον καθορισμό ενός ευρύτερου πλαισίου για την κατάργηση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Κανένας από τους συμβούλους του προέδρου δεν αντιτάχθηκε τελικά στην προώθηση αυτού του σχεδίου, όπως ανέφερε ένας αξιωματούχος που συμμετείχε στις συνομιλίες, ενώ η ομάδα αποφάσισε να επανεκτιμήσει την κατάσταση κατά τη διάρκεια μιας νέας περιόδου 60 ημερών για τεχνικές συνομιλίες, μετά τη σύναψη της προκαταρκτικής συμφωνίας για τον τερματισμό του πολέμου.

Τις εβδομάδες που ακολούθησαν, η ομάδα εθνικής ασφάλειας του Τραμπ συνεδρίαζε σχεδόν καθημερινά για να συζητήσει την εξέλιξη της συμφωνίας. Πολλοί ανησυχούσαν ότι η Τεχεράνη δεν θα τήρησε τη δική της πλευρά της συμφωνίας, δήλωσαν αξιωματούχοι της κυβέρνησης που συμμετείχαν άμεσα στις διαπραγματεύσεις. Ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ και ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ συγκαταλέγονταν μεταξύ των «πιο απαισιόδοξων» ως προς το αν οι Ιρανοί θα τήρησαν τις δεσμεύσεις τους να κάνουν ουσιαστικές παραχωρήσεις σχετικά με το πυρηνικό τους πρόγραμμα, ακόμη και αν συμφωνούσαν να διαπραγματευτούν επί του θέματος αυτού, ανέφερε ένας από τους αξιωματούχους.

Ωστόσο, σε διάφορες στιγμές, σχεδόν όλοι οι ανώτεροι αξιωματούχοι - συμπεριλαμβανομένων των Ρούμπιο, Βανς και των απεσταλμένων του Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρετ Κούσνερ - εξέφρασαν σοβαρές επιφυλάξεις, ανέφεραν οι αξιωματούχοι. Τελικά, όμως, κατέληξαν σε συναίνεση υπό την ώθηση του ίδιου του Τραμπ: «Θέλουμε να τελειώνουμε με αυτό το θέμα», δήλωσε στο CNN ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης που συμμετείχε άμεσα στις συνομιλίες.

Ένας δύσβατος δρόμος, που περιπλέκεται από τις εντάσεις με το Ισραήλ

Ωστόσο, γρήγορα κατέστη σαφές ότι η βιασύνη του Τραμπ και της ομάδας του να τερματίσουν τον πόλεμο θα αντιμετώπιζε εμπόδια. Οι διαπραγματεύσεις με τους Ιρανούς ήταν μια αργή, επίπονη διαδικασία που συνοδεύτηκε από μακρές καθυστερήσεις στην απόκτηση απάντησης από τον ανώτατο ηγέτη Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, ο οποίος, σύμφωνα με Αμερικανούς αξιωματούχους, χρησιμοποιεί αγγελιοφόρους για να αποκρύψει την τοποθεσία του.

Αμερικανοί αξιωματούχοι περίμεναν απάντηση στην τελευταία τους πρόταση όταν, στις 8 Ιουνίου, ένα αμερικανικό ελικόπτερο Apache συγκρούστηκε με ένα ιρανικό drone, οδηγώντας σε μια δραματική διάσωση των Αμερικανών πιλότων από τη θάλασσα και πυροδοτώντας έναν νέο γύρο ανταποδοτικών επιθέσεων. Κατά τη διάρκεια αρκετών ημερών, ο Τραμπ εξοργίστηκε - πιστεύοντας ότι τόσο η Τεχεράνη όσο και τα μέσα ενημέρωσης δεν έλαβαν αρκετά σοβαρά υπόψη την αντίδρασή του στο περιστατικό. Έβραζε από οργή στο Λευκό Οίκο, καθώς διέταζε καθημερινές σειρές βομβαρδισμών.

Παράλληλα, μια αντιπροσωπεία αξιωματούχων του Κατάρ βρισκόταν στην Τεχεράνη, προσπαθώντας να αποσπάσει από τους Ιρανούς μια αντιπρόταση που θα μπορούσε να εγκρίνει ο Τραμπ. Καθώς ο Τραμπ απειλούσε με μια ακόμη νύχτα αεροπορικών επιθέσεων, έφτασαν πληροφορίες από τους Καταριανούς ότι ορισμένα από τα χάσματα στις διαπραγματευτικές θέσεις των δύο πλευρών είχαν περιοριστεί. Ο Τραμπ ακύρωσε τις επιθέσεις και μπήκε στο Σαββατοκύριακο των γενεθλίων του με την πεποίθηση ότι η συμφωνία ήταν πιο κοντά από ποτέ.

Τελικά, αποδείχθηκε ότι ένα άλλο εμπόδιο βρισκόταν προ των πυλών. Μια θανατηφόρα ισραηλινή επίθεση σε προάστιο της Βηρυτού την Κυριακή - την ημέρα των 80ων γενεθλίων του Τραμπ - πυροδότησε μια νέα προσπάθεια να σωθεί μια συμφωνία που ο Τραμπ πίστευε ότι ήταν σχεδόν ολοκληρωμένη. Το Ισραήλ ανταποκρινόταν σε επιθέσεις της Χεζμπολάχ, αλλά ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του ερμήνευσαν την ενέργεια αυτή ως απόπειρα του πρωθυπουργού Μπέντζαμιν Νετανιάχου να εμποδίσει τη συμφωνία. Σε ένα τηλεφώνημα γεμάτο βρισιές, ο Τραμπ επέκρινε σφοδρά τον Νετανιάχου.

Εν τω μεταξύ, οι σύμβουλοί του εργάζονταν για να αποτρέψουν ιρανικά αντίποινα, τα οποία φαινόταν επικείμενα. Στην Τεχεράνη, οι διαπραγματευτές του Κατάρ διεξήγαγαν μαραθώνιες συνομιλίες για να προσπαθήσουν να σώσουν τη συμφωνία, ενημερώνοντας συχνά τους Γουίτκοφ, Κούσνερ και άλλους Αμερικανούς αξιωματούχους για την πρόοδό τους. Μετά από 17 ώρες συζητήσεων, οι Ιρανοί απέσυραν τους βαλλιστικούς πυραύλους που είχαν τοποθετηθεί σε εκτοξευτές για να εκτοξευθούν προς το Ισραήλ. Οι απαιτήσεις για αλλαγές στο κείμενο της συμφωνίας απορρίφθηκαν από τους Καταριανούς, οι οποίοι προειδοποίησαν ότι η υπομονή του Τραμπ εξαντλούνταν.

Η Τεχεράνη, ωστόσο, επέμεινε σε ένα αίτημα: το Ιράν αρνήθηκε να ανακοινωθεί η συμφωνία την ημέρα των γενεθλίων του Τραμπ. Φοβούμενοι περαιτέρω καθυστερήσεις, οι μεσολαβητές κατέληξαν σε μια δημιουργική λύση. Η συμφωνία θα ανακοινωνόταν αμέσως μετά τα μεσάνυχτα στην Τεχεράνη, επτάμισι ώρες νωρίτερα από την Ουάσινγκτον, όπου ο Τραμπ ετοιμαζόταν για έναν αγώνα πάλης σε κλουβί με αφορμή τα γενέθλιά του, στον Νότιο Κήπο.