Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Η Ευρώπη μπροστά στο «τελεσίγραφο» Τραμπ για το ΝΑΤΟ 3.0

Δύο μαζικές ρωσικές επιθέσεις στο Κίεβο σε λιγότερο από μία εβδομάδα, οι ανανεωμένες ιρανικές απειλές στα Στενά του Ορμούζ και τα αυστηρά μέτρα ασφαλείας στην Τουρκία αποτελούν τρία μόνο από τα φλέγοντα ζητήματα που διαμορφώνουν το πλαίσιο της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα.

Παρά το γεγονός ότι η Ουκρανία και το Ιράν θα απασχολήσουν τη σύνοδο, ο αυταρχισμός του οικοδεσπότη Τούρκου προέδρου θα προσπεραστεί με... διπλωματική ευγένεια. Όπως πάντα, τον τελευταίο λόγο για το αποτέλεσμα των συνομιλιών θα τον έχουν οι ΗΠΑ.

Στην περσινή σύνοδο της Χάγης, οι σύμμαχοι κατάφεραν να «παρακάμψουν» τις επιφυλάξεις του σκεπτικιστή απέναντι στο ΝΑΤΟ Αμερικανού προέδρου, Ντόναλντ Τραμπ, δεσμευόμενοι να δαπανούν ετησίως το 5% του ΑΕΠ τους για την άμυνα έως το 2035. Η πρόκληση φέτος θα είναι να επιδειχθεί επαρκής πρόοδος προς αυτόν τον στόχο, ικανοποιώντας παράλληλα το όραμα του Τραμπ για το «ΝΑΤΟ 3.0» -το οποίο, σύμφωνα με τον υπουργό Πολέμου του, Πιτ Χέγκσεθ, προβλέπει «μια ισορροπημένη συμμαχία, με την Ευρώπη να έχει τα ηνία της δικής της άμυνας».

Το σαφάρι των εξοπλισμών και τα «αγκάθια» της Ευρώπης

Η πρόοδος όσον αφορά τις αμυντικές δαπάνες φαίνεται να βρίσκεται σε καλό δρόμο, όπως γράφει το Conversation. Μόνο το 2025, το Atlantic Council σημειώνει: «Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι και ο Καναδάς αύξησαν τις αμυντικές δαπάνες κατά 20% σε σχέση με το προηγούμενο έτος». Έξι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ (οι τρεις χώρες της Βαλτικής, η Δανία, η Πολωνία και η Νορβηγία) δαπάνησαν περισσότερα για την άμυνα ως ποσοστό του ΑΕΠ τους από ό,τι οι ΗΠΑ. Η Γερμανία, αν και δεν συμπεριλαμβανόταν σε αυτή την ομάδα το 2025, έχει μεγάλες φιλοδοξίες και σε απόλυτους αριθμούς είναι πλέον ο δεύτερος μεγαλύτερος χρηματοδότης του ΝΑΤΟ.

Οι σύμμαχοι έχουν επίσης καταβάλει έντονες προσπάθειες για να απεξαρτηθούν από τα αμυντικά συστήματα αμερικανικής προέλευσης. Ωστόσο, τα εμπόδια παραμένουν. Ενώ το 2025 όλοι οι σύμμαχοι (πλην της Ισλανδίας, η οποία δεν διαθέτει ένοπλες δυνάμεις) έπιασαν το παλαιότερο κριτήριο του ΝΑΤΟ για δαπάνες ύψους 2% του ΑΕΠ, αυτό δεν θα επαναληφθεί το 2026. Η κυβέρνηση της Τσεχίας και η Ουγγαρία είναι πιθανό να υποχωρήσουν κάτω από αυτό το όριο. Επιπλέον, πολλές δαπάνες πρέπει ακόμη να μετουσιωθούν σε απτές στρατιωτικές δυνατότητες. Οι ευρωπαϊκές αμυντικές βιομηχανίες εργάζονται στο κόκκινο, αλλά έχουν φτάσει στα όριά τους ως προς το πόσο γρήγορα μπορούν να απορροφήσουν νέες επενδύσεις.

Η επιτυχία της συνόδου ενδέχεται να κριθεί τελικά από την τύχη και την... ευμετάβλητη διάθεση του Αμερικανού προέδρου. Ο Τραμπ μοιάζει ανίκανος να αποδεχθεί ότι οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι έχουν σημειώσει πραγματική πρόοδο. Μόλις λίγες ημέρες πριν αναχωρήσει για την Άγκυρα, χαρακτήρισε «γελοίο» το γεγονός ότι οι ΗΠΑ συνεχίζουν να στηρίζουν ένα «ετεροβαρές» ΝΑΤΟ. Αυτή η δυσαρέσκεια φαίνεται να είναι ο λόγος που η Συμμαχία ενδέχεται να αποσύρει την υποστήριξή της προς την Αλβανία -μια χώρα με χαμηλές αμυντικές δαπάνες- ως διοργανώτρια της συνόδου του 2027.

Τα πράγματα θα μπορούσαν επίσης να περιπλακούν σε ένα άλλο αγαπημένο θέμα του Τραμπ: την έλλειψη υποστήριξης του ΝΑΤΟ στον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ με το Ιράν. Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, φαίνεται αποφασισμένος να αποφύγει μια βαθιά συζήτηση επί του θέματος. Αν το ζήτημα επανέλθει, η «σανίδα σωτηρίας» θα αναζητηθεί στη φόρμουλα που συμφωνήθηκε πρόσφατα από τους G7 -η οποία χαιρετίζει τη συμφωνία ΗΠΑ-Ιράν, καταδικάζει τις πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης και υποστηρίζει μια ναυτική επιχείρηση υπό γαλλοβρετανική ηγεσία στα Στενά του Ορμούζ. Μην περιμένετε, ωστόσο, συντονιστικό ρόλο του ΝΑΤΟ, καθώς δεν υπάρχει συμμαχική συναίνεση σε αυτό.

Κοινή γραμμή για το Ουκρανικό, «μπλόκο» στην ένταξη

Στη σύνοδο θα υπάρξουν μεγαλύτερα περιθώρια συνεννόησης για τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας και την ευρύτερη απειλή για την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η κυβέρνηση Τραμπ εμφανίζεται όλο και πιο δύσπιστη απέναντι στον Πούτιν και, παράλληλα, εντυπωσιασμένη από την ουκρανική πολεμική προσπάθεια.

Αυτό μεταφράζεται σε θετικά νέα για το Κίεβο: ο πρόεδρος Βολοντίμιρ Ζελένσκι θα δώσει το «παρών» στην Άγκυρα, συμμετέχοντας στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ουκρανίας και της Ομάδας Επαφής για την Άμυνα της Ουκρανίας (Ράμσταϊν). Ο Ζελένσκι προσδοκά πιο απτές δεσμεύσεις, ανάλογες με τα εξοπλιστικά πακέτα της Βρετανίας και της Γερμανίας. Η πρωτοβουλία Purl (Λίστα Ιεραρχημένων Αναγκών της Ουκρανίας) του ΝΑΤΟ, που ξεκίνησε πέρυσι το καλοκαίρι, έχει ήδη στεφθεί με επιτυχία, διατηρώντας τη συνεχή ροή όπλων.

Η πρωτοβουλία αυτή θα επιβεβαιωθεί εκ νέου στην Άγκυρα, στέλνοντας σαφές μήνυμα για τους αμυντικούς δεσμούς Ουκρανίας-Ευρώπης. Ωστόσο, οι σύμμαχοι εξακολουθούν να στερούνται συναίνεσης για την προσφορά ιδιότητας μέλους στην Ουκρανία. Οι ΗΠΑ είναι κάθετα αντίθετες, επομένως ο οδικός χάρτης για την ένταξη δεν πρόκειται να διευκρινιστεί στη σύνοδο.

Γιατί «εξαφανίστηκε» η Κίνα;

Άλλα θέματα που απουσιάζουν από την ατζέντα αντικατοπτρίζουν επίσης τις προτεραιότητες της κυβέρνησης Τραμπ. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι η κλιματική αλλαγή και η πρωτοβουλία του ΟΗΕ «Γυναίκες, Ειρήνη και Ασφάλεια» έχουν πέσει σε δυσμένεια. Και τα δύο ζητήματα, που κυριαρχούσαν επί Μπάιντεν, εξαφανίστηκαν από τη διακήρυξη της Χάγης και δεν αναμένεται να αναφερθούν στην Άγκυρα.

Αξιοσημείωτη, όμως, είναι και η υποβάθμιση της Κίνας. Η διακήρυξη του ΝΑΤΟ στο Λονδίνο το 2019 περιείχε την πρώτη αναφορά για το Πεκίνο, αναγνωρίζοντας προκλήσεις και ευκαιρίες -μια κίνηση που είχε ενορχηστρωθεί από την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ. Επί Μπάιντεν, η λογική αυτή ενισχύθηκε, με τη Σύνοδο της Ουάσιγκτον το 2024 να χαρακτηρίζει την Κίνα «αποφασιστικό αρωγό του πολέμου της Ρωσίας». Κι όμως, η Κίνα απουσίαζε από τη διακήρυξη του 2025 και δεν αναμένεται να απασχολήσει την Άγκυρα.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Οι πρόσφατες προσπάθειες της κυβέρνησης Τραμπ για προσέγγιση με την Κίνα είναι μέρος της απάντησης. Παράλληλα, και άλλοι σύμμαχοι επιθυμούν την περιθωριοποίηση του θέματος. Η Γαλλία ήταν πάντα σκεπτική με την ανάμειξη του ΝΑΤΟ στην Ασία, πολλές χώρες της Ανατολικής Ευρώπης θεωρούν ότι η Κίνα αποσπά την προσοχή από τη ρωσική απειλή, ενώ μεγάλες εξαγωγικές δυνάμεις όπως η Γερμανία θέλουν να κρατούν ισορροπίες με το Πεκίνο, δεδομένης της κατάρρευσης της ρωσικής τους αγοράς.

Η τελική διακήρυξη της συνόδου αναμένεται σύντομη, ώστε να αποφευχθούν οι αντιπαραθέσεις. Όμως, όπως και με το παγόβουνο, το μεγαλύτερο μέρος βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια. Το λεπτομερές έργο της μετάβασης στο «ΝΑΤΟ 3.0» έχει ήδη συμφωνηθεί από τα μέσα Ιουνίου. Η σύνοδος θα προκαλέσει πολύ θόρυβο, όμως η συνεχιζόμενη προσαρμογή του ΝΑΤΟ στη νέα πραγματικότητα δείχνει ότι η Συμμαχία διαθέτει υψηλό βαθμό ανθεκτικότητας.

Διαβάστε ακόμη

Σύνοδος ΝΑΤΟ στην Άγκυρα: Η Ευρώπη μπροστά στο «τελεσίγραφο» Τραμπ για το ΝΑΤΟ 3.0

Αυστηρότεροι κανόνες για τις πτήσεις - Το σχέδιο για να περιοριστεί ο... πόλεμος των slots στο «Ελ. Βενιζέλος»

Πόλεμος και συνέπειες: Γιατί γυναίκες στη Ρωσία πωλούν τα εμφυτεύματα στήθους τους

Επιστήμονες λένε πως η ζωή στη Γη ίσως ξεκίνησε αλλιώς: Τι αποκαλύπτει νέα έρευνα